Zwrot kosztów opinii prywatnej z ubezpieczenia OC sprawcy
Zwrot kosztów sporządzenia opinii prywatnej z OC sprawcy
Odpowiedzialność podmiotu ubezpieczeniowego z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w zakresie kosztów sporządzenia przez opinii prywatnej. Czy koszty sporządzenia kosztorysu/ opinii prywatnej zaliczają się do niezbędnych wydatków podlegających refundacji przez podmiot odpowiedzialny za szkodę?
Wielokrotnie podczas likwidacji szkody przed Towarzystwem Ubezpieczeniowym powstaje konieczność zlecenia sporządzenia opinii prywatnej/ kosztorysu.
W ramach procesu naprawy szkody w granicach ubezpieczenia OC kluczowa jest zatem kwestia dopuszczalności dochodzenia zwrotu kosztów prywatnej ekspertyzy, opinii, kosztorysu. Chodzi zatem o zwrot kosztów związanych z ekspertyzą zleconą w celu wykazania odpowiedzialności ubezpieczyciela oraz rozmiaru szkody. Sytuacja taka występuje, gdy ubezpieczyciel odmawia przyjęcia odpowiedzialności gwarancyjnej za dane zdarzenie, lub istnieje spór co do wysokości wyceny szkody.
Przedmiotowa kwestia jest często przedmiotem sporu sądowego. Orzecznictwo w tym zakresie chociaż w przeważającej części uwzględnia roszczenia poszkodowanego, to jednak nie jest jednolite. Warto w tym zakresie przytoczyć uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt III CZP 68/18, która dotyczy stanu faktycznego w zakresie kosztów ekspertyzy prywatnej dochodzonej przez nabywcę wierzytelności.
W powyższej uchwale Sąd Najwyższy uznał, że poszkodowanemu przysługuje od ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej zwrot uzasadnionych kosztów ekspertyzy zleconej osobie trzeciej, ale tylko wówczas, gdy jej sporządzenie było w okolicznościach sprawy niezbędne do efektywnego dochodzenia odszkodowania. Zatem przesłanki, czy w danych okolicznościach sprawy zlecenie prywatnej ekspertyzy było niezbędne należy każdorazowo do oceny Sądu.
Sąd Najwyższy uznał, że zlecenie przez poszkodowanego osobie trzeciej ekspertyzy na potrzeby dochodzenia odszkodowania od ubezpieczyciela pozostaje w normalnym związku przyczynowym w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. z wypadkiem komunikacyjnym, a jej koszt wchodzi w określony w art. 361 § 2 k.c. zakres szkody objętej należnym odszkodowaniem od ubezpieczonego i tym samym od ubezpieczyciela, jeżeli w stanie faktycznym sprawy, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności, zlecenie ekspertyzy, jak i jej koszt były celowe, niezbędne, konieczne, racjonalne oraz wystarczająco uzasadnione z punktu widzenia efektywnej realizacji roszczenia odszkodowawczego.
KOSZTY PRYWATNEJ EKSPERTYZY NA RZECZ PODMIOTU PROFESJONALNEGO
Sporną kwestią w postępowaniach sądowych pozostaje żądania zwrotu kosztów prywatnych opinii przez podmioty, które zajmują się skupem wierzytelności z tytułu szkód. W uchwale w składzie 7 sędziów z dnia 02.09.2019 r., sygn. akt III CZP 99/18 , podjętej na wniosek Rzecznika Finansowego, Sąd Najwyższy uznał prawo poszkodowanych oraz cesjonariuszy do żądania pokrywania z OC komunikacyjnego kosztów opinii rzeczoznawcy. Zastrzegł przy tym, że muszą one okazać się niezbędne do efektywnego dochodzenia odszkodowania.
Zasadnym jest zatem pogląd, zgodnie z którym przy ocenie celowości i racjonalności poniesionych wydatków niezbędne jest też uwzględnienie, jaki faktycznie status ma poszkodowany. Jeśli poszkodowany prowadzi działalność gospodarczą i dysponuje wiedzą lub kadrą i sprzętem, które pozwalają bez pomocy osób trzecich ocenić rozmiar uszkodzeń pojazdów, to wydaje się, że takie wydatki mogą być zbędne. Zdaniem Sądu Najwyższego w razie zlecenia ekspertyzy przez cesjonariusza wierzytelności odszkodowawczej okoliczności miarodajne do ustalenia istnienia związku przyczynowego odnoszą się do cesjonariusza. Roszczenie o zwrot kosztów ekspertyzy stanowi własne roszczenie, które ma oparcie w nabytym roszczeniu. Zwrot kosztów będzie uzasadniony wówczas, gdy opinia służy bezpośrednio dochodzeniu roszczenia o odszkodowanie wcześniej przez poszkodowanego, a następnie przez cesjonariusza.
Natomiast negatywnie ocenić należy słuszność dochodzenia roszczenia z tytułu kosztów opinii prywatnej, gdy opinia taka powiązana jest wyłącznie z umową cesji. Sytuacja taka ma miejsce wówczas gdy kosztorys prywatny/ ekspertyza/ opinia została sporządzona przede wszystkim w celu oceny ryzyka gospodarczego, w zakresie przyszłego roszczenia, jakie wiąże się z nabywaną wierzytelnością.
W tym zakresie należy również ponownie wskazać na przytoczoną już uchwałę Sądu Najwyższego, sygn. akt III CZP 68/18, w której Sąd podkreślił, że chociaż prowadzenie przez cesjonariusza działalności gospodarczej obejmującej nabywanie i dochodzenie roszczeń odszkodowawczych nie wyłącza a limine możliwości dochodzenia przez niego od ubezpieczyciela równowartości kosztów zleconej ekspertyzy, to jednak w sposób istotny wpływa na ocenę przysługiwania mu takiej możliwości. Wskazał przy tym, że nie mogą być uznane za pozostające w adekwatnym związku przyczynowym z wypadkiem komunikacyjnym i nie mogą wejść w zakres odszkodowania ubezpieczeniowego wydatki na ekspertyzy zlecone przez cesjonariusza osobie trzeciej, które służą ocenie opłacalności cesji, nawet gdyby były poniesione już po nabyciu wierzytelności od poszkodowanego.
Jak zatem wynika z powyższego, co do zasady, przysługuje zwrot kosztów sporządzenia opinii, kosztorysu prywatnego od Towarzystwa Ubezpieczeniowego w ramach odpowiedzialności cywilnej. Niemniej jednak, również zasadą jest każdorazowa ocena Sądu, czy koszty takie w okolicznościach danej sprawy było niezbędne do dochodzenia roszczenia. Dodatkowo ocena zasadności roszczenia w zakresie kosztów opinii prywatnej przez podmioty profesjonalnie trudniące się nabywaniem wierzytelności szkodowych winna być dokonywana w zakresie przesłanki, czy sporządzenie takiego kosztorysu nie miało przede wszystkim na celu dokonanie ocena ryzyka nabywanej wierzytelności od podmiotu poszkodowanego.
Adw. Sebastian Możdrzeń
Kancelaria Adwokacka w Rzeszowie,
Obsługa Prawna podmiotów ubezpieczeniowych, podmiotów motoryzacyjnych - serwisów samochodowych, warsztatów naprawczych, ASO, wypożyczalni pojazdów zastępczych